Νεοελληνικός πολιτισμός: οι πυλώνες του

Οι πυλώνες αποσύρονται

2011-11-27T08:05:00.001-08:00

Είναι οι καιροί χαλεποί και οι συνετοί οφείλουν να ακούνε τα μηνύματα των καιρών. Γι' αυτό οι Πυλώνες του Νεοελληνικού Πολιτισμού αποσύρονται προς τη μητρόπολη, προς τον Mundusphilologiae, τον Κόσμο της Φιλολογίας. Εκεί θα συνεχίσουν να υπάρχουν και οι πυλώνες μαζί με τους τραγουδοποιούς, τη φιλολογία και τα άλλα υπάρχοντά μου. Δεν υποστέλλουμε τις σημαίες. Απλώς συσπειρώνουμε τις δυνάμεις μας.

Τα λέμε λοιπόν από το άλλο μας τσαρδί.

Λεωνίδας Κύρκος, ένας διανοούμενος πολιτικός (1924-2011)

2011-08-28T13:20:00.000-07:00

Μέρα γεμάτη θλίψη η σημερινή. Ο διανοητής και μάχιμος αριστερός ΛεωνίδαςΚύρκος εξεμέτρησε τον βίο του. Του χρωστάμε πολλαπλή ευγνωμοσύνηόλοι εμείς, οι Ευρωπαίοι, οι Έλληνες, οι αριστεροί, όσοι εμπνεύστηκαν από τιςιδέες του ευρωπαϊκού αριστερού κινήματος.
Του οφείλουμε την ευγνωμοσύνη μαςεπίσης όλοι εμείς που διαβάζαμε τα άρθρα του στην Αυγή και αλλού, τιςσυνεντεύξεις του, που πάντα έδιναν αφορμές για σκέψη και προβληματισμό, ταβιβλία του και την εν γένει συνεισφορά του στη διαμόρφωση της αριστερής καιπροοδευτικής σκέψης.
Του έχουμε ανεξόφλητο χρέος τιμήςεπίσης όλοι εμείς που είχαμε την τύχη να ακούμε τις υπέροχες ομιλίες του στοελληνικό Κοινοβούλιο, τις γεμάτες σθένος, γεμάτες καλλιέργεια, γεμάτεςεκλεπτυσμένη έκφραση και ταυτόχρονα έντονη θέρμη, όπως και τις προεκλογικέςομιλίες του που ποτέ δεν ήταν προεκλογικά πυροτεχνήματα ή κενές περιεχομένουκαι γεμάτες συνθήματα, όπως σχεδόν πάντα οι προεκλογικές ομιλίες.
Του πρέπει όμως η τιμή και η ευγνωμοσύνη μας κυρίως γιατί ποτέ δενακολούθησε ένα δογματικό δρόμο στη χάραξη πολιτικής, ποτέ δεν επαναπαύτηκε στιςόποιες επιλογές του. Πάντοτε ανήσυχος, πάντοτε ευαίσθητος δέκτης των μηνυμάτωντης εποχής, συνέθετε νέες προτάσεις πολιτικής στρατηγικής για το αριστερό καιτο προοδευτικό κίνημα και με την απαράμιλλη παρρησία του τις εξέθετε στηνελληνική κοινή γνώμη. Η δημιουργία του ΚΚΕεσ. μέσα στη χούντα, το τόλμημα τηςΣυμμαχίας το 1977, η δημιουργία της ΕΑΡ τη δεκαετία του ’80, η μεγαλόπνοηίδρυση του μεγάλου Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου το ’89, πουπροκάλεσε εντάσεις αλλά δεν δικαιώθηκε τελικά, και εντέλει η τολμηρή υποστήριξητων στρατηγικών επιλογών της ΔΗΜ.ΑΡ. τα τελευταία χρόνια πιστοποιούν το ανήσυχοπνεύμα του Λεωνίδα, του συντρόφου μας και διανοούμενου με την καλλιέργεια, τηνοξυδέρκεια, το πάθος, τη νεανική ζωντάνια και τον πολιτισμό που θα χάσουμεαυτήν την αποφράδα ημέρα που αποχαιρετούμε έναν εκλεκτό σύντροφο, συνοδοιπόρο,ηγέτη, διανοητή, το Λεωνίδα μας.
Πάντα στις καρδιές μας το άσβεστο πάθος του, η καθαρότητα της ματιάς του καιη εντιμότητα του χαρακτήρα του.

Ι.Θ. Κακριδής, ο φιλόλογος (1901-1992)

2011-04-21T12:57:00.000-07:00

Ο Ιωάννης Κακριδής υπήρξε φιλόλογος με σπουδαία διαδρομή στις αίθουσες διδασκαλίας

πανεπιστημίων της Ελλάδας, της Γερμανίας και της Σουηδίας. Τον μνημονεύω εδώ για πολλούς λόγους.
Υπήρξε πρωτοπόρος στην εφαρμογή του μονοτονικού στη νέα ελληνική γλώσσα. Όντας ένας από τους τρεις μεγαλύτερους Ομηριστές του εικοστού αιώνα και γνωρίζοντας την ελληνική γλώσσα σε όλη της τη διαχρονία, εξέδωσε μέσα στην Κατοχή (1941) μια διάλεξή του σε μονοτονικό. Η Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, πιστή στην παράδοση του γλωσσαμυντορισμού του Μιστριώτη και των Ευαγγελικών και των Ορεστειακών, τον μήνυσε και τον απέλυσε. Η δίκη που διεξήχθη ονομάστηκε η "Δίκη των Τόνων".
Αργότερα η Ελλάδα με τη συνηγορία και του Εμμανουήλ Κριαρά και άλλων φωτισμένων δημοτικιστών επέβαλε το μονοτονικό, παρά την αντίδραση των καθαρολόγων.
Ο Ι.Θ.Κακριδής ωστόσο υπήρξε και φιλόλογος που νοιάστηκε για τους νεότερους συναδέλφους του. Το έργο υποστήριξης της φιλολογίας στην Ελλάδα, έργο που η επίσημη πολιτεία δεν ανέλαβε, γιατί κυνηγούσε τους προοδευτικούς ανθρώπους και τα φράγκα, το ανέλαβε ο Ι.Θ.Κακριδής. Δημιούργησε τη "Βιβλιοθήκη του Φιλολόγου", μια σειρά από θεμελιώδεις μονογραφίες για την κατανόηση της γλώσσας και του πολιτισμού των αρχαίων Ελλήνων.
Μεταξύ αυτών το "Μεταφραστικό Πρόβλημα", τα "Ερμηνευτικά Σχόλια στον Επιτάφιο", τα "Ομηρικά Θέματα" και βεβαίως οι αποδόσεις στη νέα ελληνική των δύο επών του Ομήρου σε συνεργασία με τον Νίκο Καζαντζάκη και η πεντάτομη αρχαία ελληνική μυθολογία.
Ο Ιωάννης Κακριδής επιπρόσθετα αγωνίστηκε για να μη μεταβληθεί η φιλολογία και κατ' επέκταση η καλλιέργεια των Νεοελλήνων σε ένα αποστεωμένο και μουμιοποιημένο πτώμα.
Δυστυχώς δεν τα κατάφερε, αφού ο εγκυκλοπαιδισμός και η γνωσιοθηρία βασιλεύουν στην παιδαγωγική μέθοδο των περισσότερων φιλολόγων.

Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ο δημοτικιστής (1883 -1959)

2011-02-10T16:49:00.000-08:00

Τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη τον "καλωσορίσαμε" το 1977, μαθητές της Πέμπτης

Γυμνασίου, όταν η μεταρρύθμιση των Ράλλη-Παπανούτσου έφερε επιτέλους τη δημοτική ως επίσημη γλώσσα στην ελληνική εκπαίδευση. Ήταν μια πρώτη αποκατάσταση των γλωσσικών πραγμάτων στην ταλαιπωρημένη ελληνική εκπαίδευση, η οποία είχε τόσα χρόνια δεινοπαθήσει από τη διγλωσσία και συγκεκριμένα από την καθαρεύουσα.
Ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης σπούδασε γλωσσολογία στη Γερμανία, επέστρεψε στην Ελλάδα και προσπάθησε να προσφέρει στην πατρίδα του, αλλά το Αθήνησι πανεπιστήμιο τον απέκλεισε με το χαρακτηρισμό ούτε λίγο ούτε πολύ του εγκληματία. Ευτυχώς η Θεσσαλονίκη αναγνώρισε τις σπουδές του, τον έκανε καθηγητή και έτσι μπόρεσε να προσφέρει τις κατευθύνσεις για την επίλυση του γλωσσικού ζητήματος στην Ελλάδα.
Μετά την οριστική καθιέρωση της δημοτικής εμφανίστηκαν οι κληρονόμοι εξ αρχιστείας συγγενείς του Κουρμούλη και προσπάθησαν να επαναφέρουν την καθαρεύουσα μιλώντας για τη νεοελληνική κοινή. Έγραφαν άλλοτε η πόλις άλλοτε η πόλι και τελικά συναίνεσαν στο η πόλη. Αρχικά μιλούσαν για παρακμή της νεοελληνικής γλώσσας, αλλά αργότερα έπρεπε να προσαρμοστούν στα επιστημονικά δεδομένα αλλάζοντας για μια ακόμη φορά άποψη.
Τώρα πλέον ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης δεν αμφισβητείται για το έργο του. Όμως χρειάζεται επιτροπή γλωσσολόγων και φιλολόγων να ολοκληρώσει μια πρώτη αναθεώρηση της Γραμματικής Τριανταφυλλίδη και διαρκώς να λειτουργεί για την εξέλιξη και την προστασία της νεοελληνικής γλώσσας από δοκησίσοφους και αλαζόνες επιστήμονες.

Μελίνα Μερκούρη, η γυναίκα (1920-1994)

2011-01-01T08:43:00.000-08:00

Πεντάχρονος ήμουν, όταν στον κεντρικό δρόμο του δήμου περνούσαν ελάχιστα αυτοκίνητα. Ένα από αυτά είχε σαν ήχο του κλάξον τη μελωδία από τα "Παιδιά του Πειραιά". Αυτή η μελωδία του Μάνου είχε χαραχτεί στη μνήμη μου ταυτισμένη με την προσχολική μου ηλικία.
Αργότερα, ήμουν μαθητής στη Β΄ Πειραιά, εκεί που ήταν βουλευτίνα η Μελίνα. Ποτέ δεν την ψήφισα. Ωστόσο ήταν η προσωπικότητα που όταν ερχόταν στου Ρέντη, πότε για τη χαβούζα, πότε για τους σεισμούς, πότε για άλλες εκδηλώσεις, ο δήμος μας άλλαζε χρώμα. Φωτιζόταν από αυτό το πρόσωπο που ήταν τόσο λαμπερό, αν και τόσο άσχημο, τόσο επιβλητικό, μολονότι κακογερασμένο.
Θυμάμαι σε μια πορεία για τη χαβούζα που ήθελαν να φτιάξουν στου Ρέντη, η Μελίνα μπροστά, δίπλα στο δήμαρχο, αέρινη, ζωντανή, αγκαζέ με το λεβέντη παλιό ναυτεργάτη και βουλευτή του ΚΚΕ Νίκανδρο Κεπέση, οδηγούσε την πορεία προς τις αστυνομικές δυνάμεις και όλοι οι Ρεντιώτες ήταν ερωτευμένοι μαζί της. Ήταν η απόλυτη γυναίκα, η προσωπικότητα που έλαμπε.
ΔΕν καλοξέραμε τότε το καλλιτεχνικό της παρελθόν ούτε την οικογενειακή παράδοση που είχε αρνηθεί, για να γίνει η δική μας Μελίνα. Ήταν η Μελίνα όλων των παρατάξεων, όλων των χρωμάτων, όλων των Πειραιωτών.
Τον αγώνα για τα Ελγίνεια όλοι τον γνωρίζουν και όλοι στην υφήλιο αφουγκράζονταν με θετική διάθεση τη Μελίνα, όταν απαιτούσε την επιστροφή τους.

Υπάρχει βέβαια και η Μελίνα του κινηματογράφου. Η Στέλα, η Ίλια, η Φαίδρα. Δίπλα σε αυτήν και πίσω της στεκόταν ο σπουδαίος Έλληνας, ο Τζούλης της, μια κορυφαία προσωπικότητα του παγκόσμιου κινηματογράφου που μαγεύτηκε από τη Μελίνα και ήρθε να γίνει Έλληνας. Και έγινε από τους πιο γνήσιους Έλληνες ο Ζυλ Ντασσέν.

Αντώνης Καρκαγιάννης (1932-2010), ο δημοσιογράφος

2010-05-16T01:16:00.000-07:00

Άρχισα να διαβάζω την Καθημερινή φοιτητής. Διάβαζα τη Φιλολογική Καθημερινή, τη σελίδα αυτήν της Καθημερινής κάθε Πέμπτη που επιμελούνταν ο Αλέξανδρος Κοτζιάς μέχρι τον αναπάντεχο θάνατό του. Στη συνέχεια ατόνησε η Φιλολογική Καθημερινή, οπότε το φιλολογικό της κομμάτι μεταφέρθηκε στην Κυριακάτικη έκδοση. Τότε γνώρισα την πένα, τη γραφή του Αντώνη Καρκαγιάννη.
Ο τρόπος γραφής του, οι σκέψεις του, η αμεσότητα του λόγου του και η καθαρότητα της ανάλυσης των πολιτικών πραγμάτων με έδεσαν με τα κείμενά του. Υπήρχαν περίοδοι που διαβάζοντας μαζί με πολλές άλλες εφημερίδες την Καθημερινή της Κυριακής ξεφύλλιζα ολόκληρη σχεδόν την εφημερίδα και διάβαζα σχεδόν μόνο το κείμενο του Αντώνη Καρκαγιάννη.
Παλιός αριστερός, με πολλά παράσημα διώξεων για τις πεποιθήσεις του, δεν έπαψε ποτέ να σκέφτεται αριστερά και αυτό δεν άλλαξε ούτε όταν διηύθυνε την Καθημερινή, την πιο έγκριτη εφημερίδα της συντηρητικής παράταξης. Θα πρότεινα στους ηγέτες της Αριστεράς να συγκεντρώσουν και να μελετήσουν την αρθρογραφία του Αντώνη Καρκαγιάννη. Εκτός από την καλλιέργεια, πενυματική, ηθική, και κοινωνικοπολιτική, θα ενημερωθούν για την έννοια της Αριστεράς και για τις αξίες της.
Παραθέτω ένα απόσπασμα από την απολογία του σε μια από τις πολλές δίκες στις οποίες σύρθηκε για τα φρονήματά του: (από την Καθημερινή)

Δικαζόμενος με την κατηγορία της κατασκοπείας, ο Αντώνης Καρκαγιάννης, στις 16 Ιουλίου 1959 επέστρεψε -με υπαινικτικό και βαθύτατα ειρωνικό τρόπο- την κατηγορία στους κατηγόρους του λέγοντας: «Δεν διεξήγαγα κατασκοπεία γιατί είμαι ανίκανος να στραφώ εναντίον της πατρίδας μου..!» Είπε συγκεκριμένα:

«Η κατηγορία με θίγει και με συκοφαντεί. Δεν πρόκειται για τα δήθεν στοιχεία που βρήκαν εναντίον μας και που δεν υπάρχουν, αλλά για την πολιτική εναντίον του ΚΚΕ και ειδικά για την πολιτική της περιόδου των εκλογών του 1958. Πρέπει να πώ μερικά πράγματα για την προηγούμενη ζωή μου. Οταν ήμουν κλεισμένος στις φυλακές της Καλλιθέας, για την δράση μου υπέρ του Κυπριακού, την υπεράσπισή μου ανέλαβε δια του κ. Λοϊζίδη αυτή η ίδια η Εθναρχία της Κύπρου. Το 1954 ελήφθη απόφασις εκτοπίσεώς μου για παράνομο δράση. Εκείνη η «παρανομία» με ακολουθεί ακόμα. Είμαι κομμουνιστής. Προσάγομαι και δικάζομαι τώρα με μίαν αστήρικτον κατηγορίαν, μαζί με ανθρώπους που βλέπω για πρώτη φορά.

Η σορός του θα μεταφερθεί προς αποτέφρωση, χωρίς καμία τελετή θρησκευτική, πολιτική ή άλλη.

Ο Ηλίας Ηλιού (1904-1985), διανοητής, μαχητής, πολιτικός

2010-02-14T13:12:00.000-08:00

Το Νέστορα της Αριστεράς τον συναντούσα πολλά πρωινά στο τυροπιτάδικο της γωνίας Σόλωνος και Ιπποκράτους. Από τις εννιά το πρωί ανέβαινα και περνούσα τις ώρες μου διαβάζοντας στο Κλασικό Σπουδαστήριο του πρώτου ορόφου της Ιπποκράτους 33. Ως διάλειμμα στη μελέτη πήγαινα σε κάποιο μάθημα στο κτίριο της Νομικής. Σε αυτές τις διαδρομές τον έβλεπα να κατηφορίζει τη Σόλωνος και να σταματά στο γωνιακό τυροπιτάδικο. Η διαδρομή του ήταν από τη Βουκουρεστίου, όπου διέμενε, στην Ακαδημίας και Μαυρομιχάλη, όπου στεγάζονταν τα γραφεία της ΕΔΑ, στο ίδιο κτίριο με το Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών. Σταματούσε και έπαιρνε μια τυρόπιτα ανταλλάσσοντας μερικές κουβέντες με το νεαρό τότε υπάλληλο. Κανένας συνοδός, αστυνομικός ή άλλος. Μόνος του.
Αυτός ο άνθρωπος της καθημερινότητάς μου ήταν ο αγωνιστής της Αριστεράς, ο αντιστασιακός, ο εκτοπισμένος από τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις για τις ιδέες του. Τον είχα γνωρίσει παρακολουθώντας τις προ ημερησίας διατάξεως συζητήσεις στο Κοινοβούλιο κατά την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο και είχα θαυμάσει τη στέρεη σκέψη του και τον τρόπο με τον οποίο τεκμηρίωνε τις θέσεις του. Αργότερα γνώρισα και τη φιλολογική του δουλειά στους αρχαίους φιλοσόφους για τις εκδόσεις Ζαχαρόπουλου.
Έζησε μια ζωή αφιερωμένη στις δημοκρατικές και προοδευτικές του ιδέες, πλήρωσε γι’ αυτές, αγωνίστηκε, φυλακίστηκε και έφυγε αθόρυβα αφήνοντας ανάμεσα στην πολύτιμη παρακαταθήκη του για εμάς τους νεότερους και ένα σπουδαίο ιστορικό διανοητή, το γιο του Φίλιππο Ηλιού.
Ας διαβάσουν οι νεότεροι φίλοι μου την εξομολόγηση του Ηλία Ηλιού σε συνέντεξη που παραχώρησε το 1981, αφού αποσύρθηκε από την πολιτική.
Είμαι πικραμένος. Όχι τόσο από τους αντιπάλους μου, που έκαναν στο κάτω κάτω τη δουλειά τους, αλλά από τους ομόφρονές μου. Δεν άφησαν πεπονόφλουδα που τους πετούσε η ντόπια ή η ξένη αντίδραση που να μην την πατήσουν... Αν ήθελε κάποιος να γράψει για τις αστοχίες της ηγεσίας του αριστερού κινήματος στην Ελλάδα, δεν θα χρειαζόταν τόμους χειρογράφων με σοβαρές αναλύσεις... Θα του αρκούσαν μερικά χειρόγραφα για να γράψει ένα μικρό χιουμοριστικό βιβλίο με τίτλο «Ο δρόμος με τις πεπονόφλουδες». Δυστυχώς, οι γκάφες των ομοφρόνων μου κατέστρεψαν ένα πανίσχυρο προοδευτικό κίνημα και μας πήγαν πολλές δεκαετίες πίσω.

Ο Ευάγγελος Παπανούτσος (1900 –1982), παιδαγωγός

2009-12-29T12:41:00.000-08:00

Ως μαθητής συνάντησα λίγους δασκάλους επαρκείς σε γνώσεις και ελάχιστους (έναν ή δύο) ικανούς στην παιδαγωγική αρματωσιά. Ατύχησα δηλαδή. Αυτό βέβαια αφορά τις σχολικές αίθουσες. Γιατί εκεί, γύρω στα δεκαπέντε μου, ψάχνοντας, βρήκα σπουδαίους δασκάλους, δίπλα στους οποίους θήτευσα και μορφώθηκα. Κυριολεκτικά.
Ο πιο σπουδαίος από αυτούς υπήρξε ο Ευάγγελος Παπανούτσος. Τον γνώρισα από τις επιφυλλίδες του στο καθημερινό ΒΗΜΑ. Σιγά-σιγά αντιλήφθηκα πως επρόκειτο για σπουδαίο δάσκαλο. Έκοβα τις επιφυλλίδες του και τις κολλούσα σε λευκές σελίδες ενός τετραδίου, για να σημειώνω στο περιθώριο την ερμηνεία κάποιων άγνωστων σε μένα λέξεων καθώς και αξιοσπούδαστα χωρία. Ακόμη έχω αυτό το ντοσιέ.
Εκτιμώντας το δάσκαλο Παπανούτσο άρχισα να αγοράζω και τα βιβλία του, αρχικά τις συλλογές των επιφυλλίδων του. Το «Δίκαιο της Πυγμής», τα «Εφήμερα, επίκαιρα και ανεπίκαιρα» ήταν τα πρώτα. Εντρυφώντας ακολούθως στο συγγραφικό του έργο είδα πως είχε δυο άλλες πτυχές πολύ σημαντικές για τη φτωχή τότε σε εκλαϊκευτικές επιστημονικές εισαγωγές Ελλάδα. Αφ’ ενός μπορούσες να μυηθείς στις θεμελιώδεις ανθρωπιστικές επιστήμες και ασχολίες με τα μεθοδικά έργα του, όπως η «Ψυχολογία», η «Ηθική» και η «Γνωσιολογία» (ήταν κάτι σαν τις Presses Universitaires de France για την Ελλάδα), και αφ’ ετέρου να γνωρίσεις το μεγάλο και καυτό τότε ζήτημα του δημοτικισμού και των εκπαιδευτικών αλλαγών μέσα από την επιφυλλιδογραφία του.

Τι αξίζει να μνημονεύσω;
Ο Ευάγγελος Παπανούτσος έστησε την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1964 από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Παιδείας. Και υπήρξε τόσο σημαντικό το έργο, ώστε το 1976 ο Γεώργιος Ράλλης τον κάλεσε, αν και ήταν βουλευτής της αντιπολίτευσης τότε ο Παπανούτσος, να ηγηθεί και πάλι της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, Αυτό ήταν το επιστημονικό κύρος του ανδρός.

Αξίζει ακόμη να αναφέρω το ψάξιμο που έκανα μαθητής, φοιτητής και αργότερα ως φιλόλογος, για να εντοπίσω την εξαντλημένη μονότομη «Ηθική» του. Κάποτε τη βρήκα και τη φωτοτύπησα και ένιωθα πως είχα κερδίσει τον πρώτο λαχνό του Κρατικού Λαχείου. Αργότερα την επανεξέδωσε ο Λάζος από τη Δωδώνη, σε δίτομη καλαίσθητη έκδοση.
Ένα τρίτο στοιχείο επιβάλλεται επίσης να μνημονεύσω. Υπήρξε δρων πολιτικό πρόσωπο, στέλεχος που ζούσε από μέσα τα πολιτικά πράγματα. Είχε σαφή πολιτική θέση και άποψη. Αν, όμως, διαβάσει κανείς τις επιφυλλίδες του γύρω από την αποστασία του Ιουλίου του 1965, λίγες μέρες έπειτα από την αποφράδα 15η Ιουλίου, θα δει μια χωνεμένη και αποστασιοποιημένη προσέγγιση των μεγάλων ζητημάτων της πολιτικής ηθικής και θα τον θαυμάσει. Έγραφε για την καυτή περίοδο με τέτοιον τρόπο, ώστε να αξίζουν μελέτη τα κείμενά του και το 75 και το 85 και το 2015.
Θαρρώ πως παρέλκει κάθε άλλη αναφορά στο έργο του, εκτός ίσως από τον ακόλουθο τίτλο τιμής: Δεν υπήρξε ποτέ καθηγητής ελληνικού πανεπιστημίου, εκτός από το πρώτο ιδιωτικό ανοιχτό πανεπιστήμιο, στο οποίο έδινε επί είκοσι χρόνια εκλαϊκευμένες διαλέξεις για μεγάλα ζητήματα της φιλοσοφίας, της ψυχολογίας και της κοινωνίας, τον όμιλο «Αθήναιον». Προϊόν αυτών των διαλέξεών του είναι, μεταξύ των άλλων, η κλασική «Πρακτική Φιλοσοφία» του, τουλάχιστον στο πρώτο και μεγαλύτερο μέρος της.

Η εργογραφία του Ευάγγελου Παπανούτσου (τα πιο σημαντικά μόνο έργα του)
Αισθητική
Ηθική (3η έκδοση 1970)
Επίκαιρα
Γνωσιολογία
Παλαμάς, Καβάφης, Σικελιανός (4η έκδοση 1977)
Φιλοσοφία και Παιδεία
Η ηθική συνείδηση και τα προβλήματά της
Φιλοσοφικά προβλήματα
Αγώνες και αγωνία για την Παιδεία
Λογική
Πρακτική Φιλοσοφία
Το δίκαιο της πυγμής
Η παιδεία, το μεγάλο μας πρόβλημα
Η κρίση του πολιτισμού μας

Εμμανουήλ Κριαράς, ο Δάσκαλος (γεν. 1906)

2009-12-09T14:55:00.000-08:00

Ο συμπατριώτης μου Πειραιώτης δάσκαλος, ο Δάσκαλος, αφιέρωσε όλη του τη ζωή στην υπεράσπιση της δημοτικής γλώσσας, της γλώσσας μας. Συνέγραψε πλήθος βιβλίων για τη δόκιμη χρήση της δημοτικής και για την απεμπλοκή μας από τα δεσμά της καθαρεύουσας. Αγωνίστηκε για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με απαράμιλλη μαχητικότητα.
Εκλέχτηκε στη θέση του τακτικού καθηγητή της μεσαιωνικής ελληνικής φιλολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1950. Δίδαξε κυρίως μεσαιωνική φιλολογία μέχρι το 1968, οπότε και απολύθηκε από τη δικτατορία. Την ίδια μαύρη περίοδο κατά την οποία ο Γ. Μπαμπινιώτης διοριζόταν Καθηγητής Λαογραφίας στο Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο.
Ο σημαντικότερος καρπός του Κριαρά υπήρξε το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669). Υπό την άμεση καθοδήγηση και εποπτεία του εκδόθηκαν συνολικά 14 τόμοι.
Το 1997 ο Δάσκαλος εγκατέλειψε το μεσαιωνικό λεξικό του, παραδίδοντας το αρχείο του στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας του Αριστοτέλειου. Το Κέντρο συνεχίζει την επεξεργασία του αρχείου και έχει εκδώσει τον 15ο και 16ο τόμο του Λεξικού, καθώς και δίτομη επιτομή των 14 τόμων.
Στα 103 πλέον χρόνια του ο Δάσκαλος παρενέβη πρόσφατα στο δημόσιο διάλογο, για να καταργηθούν τα αρχαία ελληνικά από το πρωτότυπο στο γυμνάσιο, ώστε να μπορέσει ο μαθητής να μάθει τη γλώσσα του με επάρκεια.

Δάσκαλε, να τα χιλιάσεις.

Γεια σας, παίδες!

2009-12-07T13:22:00.000-08:00

Στο αμφίρροπο ντέρμπι Χατζιδάκι-Ρουβά νίκησε ο πολιτισμός. Ο Σάκης. Σας αφήνω σε στιβαρά χέρια. Κι αν δεν αντέχει ο Sakis, υπάρχει και η Πέγκυ Ζήνα. Πολιτισμός ατόφιος. Η Κελεκίδου! Ο Τερζής! Ο Ψάλτης! Ο Πλανητάρχης!
Απολαύστε τους!

Μάριος Πλωρίτης (1919-2006), πνευματικός άνθρωπος

2009-07-06T12:59:00.000-07:00

Ο Μάριος Πλωρίτης ήταν για μένα ο πνευματικός οδηγός, ο δάσκαλος για την ελληνική γλώσσα, ο δάσκαλος της δημοκρατικής συνείδησης, ο οδηγός στο δημοκρατικό και ανεξάρτητο προοδευτικό προσανατολισμό. Δεν τον γνώρισα ποτέ προσωπικά, αλλά έχω το δικαίωμα να τον τοποθετώ σε μια από τις εξέχουσες θέσεις των δασκάλων μου.
Δε θα σημειώσω ότι μαζί με τον Κάρολο Κουν, τον Νίκο Καρύδη, τον Αλέκο Πατσιφά και αργότερα το Μάνο Χατζιδάκι, μεσούσης της φασιστικής Κατοχής, έστησαν τις βάσεις για την άνοιξη του πολιτισμού στην Ελλάδα: Ίδρυσαν το Θέατρο Τέχνης, τον εκδοτικό οίκο Ίκαρος και τη δισκογραφική εταιρεία Λύρα. Δε θα σημειώσω πως μέσα από αυτούς τους τρεις χώρους άνθισε ο ελληνικός πολιτισμός.
Δε θα σημειώσω το μεταφραστή Πλωρίτη ή τον κριτικό Πλωρίτη
Θα μείνω μόνο στον Πλωρίτη τον αντιφασίστα,
στον Πλωρίτη που ηγήθηκε της αντιβασιλικής παράταξης στο δημοψήφισμα του 1974,
στον Πλωρίτη που άφησε τη δουλειά του στην Ελευθερία του Κόκκα, όταν ο αργυρώνητος εκδότης εγκατέλειψε την παράταξή του και υποστήριξε την αποστασία του Μητσοτάκη,
στον Πλωρίτη που διάβαζα κάθε Κυριακή με μεγάλη προσοχή από τις σελίδες του Βήματος και έπαιρνα κατευθύνσεις αλλά και αποστάσεις από φαινόμενα και καταστάσεις που ανέδιδαν οσμή αποσύνθεσης,
στον Πλωρίτη που μου έδειξε τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής γραμματείας, αρχαίας, μεσαιωνικής και νεότερης,
στον Πλωρίτη που τόσο λείπει από τις γενιές των Ελλήνων και των Ελληνίδων που ανάθρεψε με τόση ευαισθησία και τόση αυστηρότητα μέσα από τα κείμενά του.

Έλλη Λαμπέτη (1926-1983), ηθοποιός

2009-02-21T14:24:00.000-08:00

Την Έλλη Λαμπέτη θα τη θυμάμαι για τα εκφραστικότατα μάτια της, τα πιο εκφραστικά γυναικεία μάτια που θυμάμαι, για το ψεύδισμα της φωνής της και για το μελαγχολικό της χαμόγελο. Θα τη θυμάμαι επίσης και από το Φιλουμένα Μαρτουράνο στο οποίο πρόλαβα να τη δω ζωντανά στο θέατρο.
Θα τη θυμάμαι ακόμη για τη συνύπαρξή της με τους κορυφαίους Έλληνες, το Δημήτρη Χορν και κυρίως το Μάριο Πλωρίτη, δυο ανθρώπους που συνέδεσαν τη ζωή τους με την Έλλη και με το ελληνικό θέατρο.
Θα τη θυμάμαι ακόμη για την αφοσίωσή της στον έρωτα ακόμη και στα τελευταία στάδια της ζωής της.

Θεατρική διαδρομή της Έλλης Λαμπέτη
Το ταξίδι του γάμου (Κάρλο Ντε Φρις) Θίασος Κοτοπούλη 1942
Οι έμποροι της δόξας (Μαρσέλ Πανιώλ-Πωλ Νιβουά) Θίασος Μουσούρη 1945
Εμείς κι ο χρόνος (Τζων Πρίσλευ) Θέατρο Τέχνης 1946
Γυάλινος Κόσμος (Τένεση Ουίλλιαμς) Θέατρο Τέχνης 1946
Αντιγόνη (Ζαν Ανούιγ) Θέατρο Τέχνης 1947
Το φιόρο του Λεβάντε (Γρηγόριος Ξενόπουλος) Θέατρο Τέχνης 1947
Ήταν όλοι τους παιδιά μου (Άρθουρ Μίλλερ) Θέατρο Τέχνης 1947
Ματωμένος Γάμος (Φρεδερίκο Γκαρθία Λόρκα) Θέατρο Τέχνης 1948
Ο κουρέας της Σεβίλλης (Μπωμαρσαί) Εθνικό Θέατρο 1948
Οι Φοιτητές (Γρηγόριος Ξενόπουλος) Εθνικό Θέατρο 1949
Η ανθρώπινη φωνή (Ζαν Κοκτώ) Θίασος Μουσούρη 1950
Πεγκ, καρδούλα μου (Τζ. Χαρτλευ Μάννερς) Θίασος Μουσούρη 1950
Ξενοδοχείο η ευτυχία (Μαρκ Ζιλμπέρ Σωβαζόν) Θίασος Λαμπέτη, Παππά, Χορν 1952
Νόρα-Το σπίτι της Κούκλας (Ερρίκου Ίψεν) Θίασος Λαμπέτη, Παππά, Χορν 1953
Γαλάζιο Φεγγάρι (Χιου Χέρμπερτ) Θίασος Λαμπέτη, Παππά, Χορν 1953
Το νυφικό κρεβάτι (Γιαν ντε Νάρτογκ) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1957
Ένα ζευγάρι παπούτσια (Κλωντ Μανιέ) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1958
Το παιχνίδι της μοναξιάς (Ουίλλιαμ Γκιμπσον) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1958
Ο Βαβάς (Αντρέ Ρουσσέν) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1958
Η κυρία με τις καμέλιες (Αλέξανδορς Δουμάς) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1959
Εραστής από χαρτόνι (Ζακ Ντεβάλ) Θίασος Λαμπέτη, Χορν 1959
Το θαύμα της της Άννυ Σάλλιβαν (Ουίλλιαμ Γκίμπσον) Θίασος Λαμπέτη 1961
Πεγκ, καρδούλα μου (Τζ. Χάρτλευ Μάννερς) Θίασος Λαμπέτη 1961
Η μικρή μας πόλη (Θόρντον Γουάιλντερ) Θίασος Λαμπέτη 1962
Λεωφορείο ο Πόθος (Τένεση Ουίλλιαμς) Θίασος Λαμπέτη 1965
Θυμήσου το Σεπτέμβρη (Νόελ Κάουαρντ) Θίασος Λαμπέτη 1967
Πέντε Θεατρικές μορφές:Ζαν Κοκτώ-Η ψεύτρα, Αυγούστου Στρίντμπεργκ-Η πιο δυνατή, Ζαν Κοκτώ- Την έχασα, Κάθρην Μάνσφηλντ, Ζαν Κοκτώ-Η ανθρώπινη φωνή Θίασος Λαμπέτη 1971
Γλυκιά Ίρμα (Αλεξάντερ Μπερεφφόρ-Μαργκερίτ Μονό) Θίασος Λαμπέτη 1972
Ο Βυσσινόκηπος (Άντον Τσέχοφ) Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος 1974
Δεσποινίς Μαργαρίτα (Ρομπέρτο Αλτάιντε) Θίασος Λαμπέτη 1975
Φθινοπωρινή ιστορία (Αλεξέι Αρμπούζοφ) Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο 1977
Έξι μονόπρακτα: Μπέρτολτ Μπρεχτ-Η εβραία(από το «Τρόμος και Αθλιότητα στο Γ’ Ράιχ), Αυγούστου Στρίντμπεργκ-Η Πιο Δυνατή, Τσέχοφ-Αρού Όλυα («Μια Ψυχούλα»), Ζαν Κοκτώ-Η ανθρώπινη φωνή, Η ψεύτρα, Ο Πιερότος(«Την έχασα») Θίασος Λαμπέτη 1978
Φιλουμένα Μαρτουράνο (Εντουάρντο ντε Φιλίππο) Θίασος Λαμπέτη 1978
Ντόλλυ-«Η Προξενήτρα» (Θόρντον Ουάιλντερ) Θίασος Λαμπέτη 1980
Σάρα, Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού (Μαρκ Μέντοφ) Θίασος Λαμπέτη 1981

Οι ταινίες

* Αδούλωτοι σκλάβοι (1946) .... Τατιάνα
* Κυριακάτικο ξύπνημα (1953) .... Μίνα Λαμπρινού
* Η κάλπικη λίρα (1954) .... Αλίκη
* Το κορίτσι με τα μαύρα (1956) .... Μαρίνα
* Το τελευταίο ψέμα (1957) ... Χλόη
* Χαμένο κορμί (The Wastrel/Il Relitto) (1961) .... κυρία Μπελ
* Μια μέρα, ο πατέρας μου (One Day, My Daddy) (1968)

Δημήτρης Πικιώνης, αρχιτέκτονας (1887-1968)

2008-10-20T02:56:00.000-07:00

«Υπακοή στους νόμους της φύσεως είναι
το θεμέλιο της αληθινής ζωής και τέχνης»
«Η λαϊκή τέχνη κι εμείς»

Όπως και ο Πικιώνης, γεννήθηκα στον Πειραιά και μεγάλωσα σε συγκρότημα εργατικών πολυκατοικιών. Εκεί έμενε για λίγο και η σύζυγός μου και εκεί τη γνώρισα. Έχει μεγάλη αγάπη και πολύ κοφτερό μάτι όσον αφορά την αρχιτεκτονική και τη διαρρύθμιση χώρων πέρα από την ικανότητα να τα αποδίδει και ικανοποιητικά στο χαρτί. Μου έλεγε λοιπόν πάντοτε ότι το πιο λειτουργικό σπίτι που έχει γνωρίσει και ζήσει ήταν εκείνο το μικρό διαμερισματάκι (περίπου 75 τετραγωνικά) στον Άγιο Γιάννη του Ρέντη. Αργότερα, όταν διάβασα για την αρχιτεκτονική του τόπου μου και γνώρισα το έργο του Δημήτρη Πικιώνη, είδα πως ανάμεσα στα έργα του ήταν και οι εργατικές πολυκατοικίες στις οποίες μεγάλωσα.
«ΓΕΝΝΗΘΗΚΑ το 1887 στον Πειραιά• οι γονείς μου κατάγονται από τη Χίο. Η μητέρα του αείμνηστου Πορφύρα κι η δικιά μου ήταν αδελφάδες, το γένος Συριώτη. Τις εγκύκλιες σπουδές τις πέρασα στον Πειραιά. Κι όποιος ξέρει τι σημασία έχει για το νέο η παρουσία στην κριτική τούτη ηλικία ενός προσώπου σαν τον λαμπρόν εκείνο παιδαγωγό, που θύμιζε αρχαίον Έλληνα, τον αείμνηστο Ιάκωβο Δραγάτση, νιώθει γιατί οι μαθητές του φυλάγουν σ' όλη τους τη ζωή, μέσα στην καρδιά τους, τη μνήμη της μορφής του.
Έχτισα το πρώτο μου σπίτι το 1923 (στις Τζιτζιφιές, στην αριστερή όχτη του Ιλισού). Χαιρετίζοντάς το ο Φώτος Πολίτης, του αφιέρωσε τρεις επιφυλλίδες στην "Πρωία" με τον τίτλο "Παράσχεια".

Το δεύτερο (οδός Ηρακλείτου 1, Πατήσια) εχτίστηκε το 1925. Τούτο εμπνεύστηκα από μιαν αναπαράσταση αρχαίου σπιτιού της Πριήνης από τον Ορλάνδο. Όταν την είδα, είπα μέσα μου: Τούτο είναι ελληνικό και δεν έχει στοιχεία που ν' ανήκουν σε συγκεκριμμένες κατηγορίες χρόνου και τόπου. Ο τετραγωνισμός των παραθύρων, τα επιμήκη ανοίγματα, μέσον υποστηλωμάτων και υπερθύρων, η κατάργηση του γείσου, ήταν επιτεύξεις που προσήγγιζαν στις λύσεις του σύγχρονου κινήματος• τις έβρισκες άλλωστε και στη λαϊκή μας παράδοση. Όταν το κίνημα τούτο το γνώρισα, είδα πως ένα βήμα με χώριζε από κείνο. Αν οι οξυδερκέστεροι από μας το παραδεχθήκαμε τότε, ήταν για τους λόγους τούτους: Πως υποσχόταν την πλήρωση της οργανικής αλήθειας, πως ήταν αυστηρό και απλό και το κυβερνούσε μια γεωμετρία ενός καθολικού σχήματος, ικανού να συμβολίσει την εποχή μας.

Το Σχολείο του Λυκαβηττού χτίστηκε περί το 1933. Όταν τέλειωσε, δεν μ' ικανοποιούσε. Είναι τότε που στοχάστηκα πως το οικουμενικό πνεύμα πρέπει να συντεθεί με το πνεύμα της εθνότητος• είν' απ' τις σκέψεις τούτες που βγήκαν το Πειραματικό Σχολείο της Θεσσαλονίκης (1935), η πολυκατοικία Χέυδεν (κάτοψη Μητσάκη - 1938), το σπίτι της γλύπτριας Φρόσως Ευθυμιάδη (1949)».

Το 1925 εκλέχθηκε στην έδρα Διακοσμητικής του Πολυτεχνείου και δημοσίευσε το περίφημο άρθρο με τίτλο «Η λαϊκή τέχνη κι εμείς».
Το 1932 έκτισε το Δημοτικό Σχολείο στα Πευκάκια και το θερινό θέατρο της Κοτοπούλη. Το 1933 έκτισε το Πειραματικό Σχολείο Θεσσαλονίκης.
Το 1949 κτίζει την οικία-εργαστήρι της γλύπτριας Φρόσως Ευθυμιάδη-Μενεγάκη στην οδό Γρυπάρη 1, συνοικία Κυπριάδου - Άνω Πατήσια.
Την περίοδο 1951-1957 δημιούργησε τις διαμορφώσεις των αρχαιολογικών χώρων γύρω από την Ακρόπολη, δουλειά πολύ σημαντική και αξιόλογη.
Το 1961-1964 χρονολογείται η τελευταία αξιόλογη δημιουργία του, η Παιδική Χαρά Φιλοθέης που είναι συνδυασμός της ελληνικής και της ανατολικής παράδοσης.
Πέθανε το 1968.

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο σκηνοθέτης της σύγχρονης ιστορίας και του παρόντος του Ελληνισμού

2008-08-31T06:04:00.001-07:00

Με δέος έβλεπα πάντα, από έφηβος μέχρι και τώρα μεσήλικας, τις ταινίες του Αγγελόπουλου. Οι σκέψεις που μου προκαλούσε ποικίλες. Άλλοτε ήθελα να μπορούσα να προσυπογράψω τη ματιά που έριχνε στη σύγχρονη ιστορία. Άλλοτε έλεγα πως είναι συγγενής μου, γιατί εξέφραζε αυτά που θα ήθελα να πω εγώ για την ιστορία του τόπου μου. Άλλες φορές πάλι τον έβλεπα να αναδεικνύει σε όλη τη γύμνια της αλήθειας της τη μοναξιά του Έλληνα πνευματικού ανθρώπου, που αναγκάζεται να συνυπάρξει με την αλλοτρίωση του περιβάλλοντός του και να την πολεμήσει.
Κάποτε έλεγα πως δεν είναι σκηνοθέτης αλλά ζωγράφος, αφού τα πλάνα του είναι μοναδικά. Όταν είδα να μεταπλάθει και τον κατ’ εξοχήν κωμικό, που είχε αναγάγει το κωμικό σε μοναδική του μανιέρα, το Θανάση Βέγγο, σε δραματικό ηθοποιό, κατάλαβα πως ο Τεό δεν είναι σκηνοθέτης. Είναι θαυματοποιός της τέχνης.
Κι όταν διάβασα στο απομνημονευματογράφημα της Αλίκης Γεωργούλη πως κρατούσε επί μήνες τους ηθοποιούς του Θιάσου στην Αθήνα και τους πλήρωνε, μέχρι να διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες για το γύρισμα, κατάλαβα πως δεν είναι αριστερός εργοδότης αλλά αριστερός.
Μακάρι να είχαμε κι άλλους πνευματικούς εργάτες σαν τον Αγγελόπουλο.

Βιογραφικό

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935.
Εγκατέλειψε τις νομικές σπουδές για να σπουδάσει κινηματογράφο στο Παρίσι.
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα εργάστηκε ως κριτικός κινηματογράφου στην αριστερή εφημερίδα Δημοκρατική Αλλαγή (1964-1967), μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη και την Τώνια Μαρκετάκη.
Το 1968 παρουσίασε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, Εκπομπή, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Το 1970, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, Αναπαράσταση, κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθώς και άλλες διακρίσεις στο εξωτερικό, και σηματοδότησε την αυγή του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου.
Μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη υπήρξε συνιδρυτής του περιοδικού Σύγχρονος Κινηματογράφος.

Φιλμογραφία
• Η Εκπομπή (1968), μικρού μήκους
• Αναπαράσταση (1970)
• Μέρες του ’36 (1972)
• Ο θίασος (1975)
• Οι Κυνηγοί (1977)
• Ο Μεγαλέξανδρος (1980)
• Αθήνα, επιστροφή στην Ακρόπολη (1983)
• Ταξίδι στα Κύθηρα (1984)
• Ο Μελισσοκόμος (1986)
• Τοπίο στην Ομίχλη (1988)
• Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού (1991)
• Το Βλέμμα του Οδυσσέα (1995)
• Μια αιωνιότητα και μια μέρα (1998)
• Τριλογία - Το λιβάδι που δακρύζει (2003)
Βραβεία
• Η Εκπομπή, βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1968
• Αναπαράσταση, Α' βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1970, βραβείο Ζωρζ Σαντούλ (Γαλλία, 1971), καλύτερης ξένης ταινίας στο Φεστιβάλ Hyères (1971), ειδική μνεία της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου (FIPRESCI) στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βερολίνου (1971)
• Μέρες του `36, Βραβείο σκηνοθεσίας και φωτογραφίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1972, βραβείο της FIPRESCI στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βερολίνου (1972)
• Ο Θίασος, Καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου, Α' αντρικού και Α' γυναικείου ρόλου, Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1975, καλύτερη ταινία της δεκαετίας 1970-1980 από την Ένωση Κριτικών της Ιταλίας
• Οι Κυνηγοί, Βραβείο καλύτερης ταινίας στο Φεστιβάλ του Σικάγο (1977), βραβείο της Ένωσης Τούρκων κριτικών (1977).
• Ο Μεγαλέξανδρος έλαβε το Χρυσό Λιοντάρι το 1980 στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας.
• Ταξίδι στα Κύθηρα, βραβείο σεναρίου στο Φεστιβάλ των Καννών (1984), κρατικά βραβεία καλύτερης ταινίας, σεναρίου, α΄ ανδρικού ρόλου, α' γυναικείου ρόλου, σκηνογραφίας, βραβείο κριτικών στο Φεστιβάλ Ρίο ντε Τζανέϊρο (1984),
• Τοπίο στην Ομίχλη έλαβε (μοιράστηκε) το Αργυρό Λιοντάρι Καλύτερης Σκηνοθεσίας στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας, βραβείο Φελίξ καλύτερης Ευρωπαϊκής ταινίας (1988).
• Το Βλέμμα του Οδυσσέα έλαβε το Μεγάλο Βραβείο Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών, βραβείο της FIPRESCI (1995)
• Μια Αιωνιότητα και μια Μέρα κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών (1998).
• Τριλογία - Το Λιβάδι που Δακρύζει κέρδισε βραβείο της FIPRESCI (2004).
http://www.theoangelopoulos.gr/

Μάρκος Βαμβακάρης, ο πατριάρχης του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού (1905-1972)

2008-08-14T12:06:00.000-07:00

Γεννήθηκε στη Σύρα, στην Άνω Σύρα, στη Σύρα των Φραγκοσυριανών.

Παιδί έφυγε στον Πειραιά για το μεροκάματο (φορτοεκφορτωτής, εργάτης ορυχείου, λούστρος, εφημεριδοπώλης, βιομηχανικός εργάτης και εκδορέας μερικά από τα επαγγέλματα που άσκησε για βιοπορισμό).
Έζησε και έμπλεξε με τους ρεμπέτες και χασισοπότες του Πειραιά ανάμεσα στους οποίους έμαθε και μαγεύτηκε από το μπουζούκι.
Ο Γιώργο Μπάτης, ο Στράτος Παγιουμτζής, ο Ανέστης Δελιάς ήταν οι συνεργάτες του στην πρώτη μουσική συντροφιά του Πειραιά.
Το 1935 γράφει τη "Φραγκοσυριανή", το τραγούδι που θα έπρεπε μάλλον να αντιμετωπίζεται σαν εθνικός λαϊκός ύμνος.
Μετά τον πόλεμο περνά περίοδο πολυετούς φτώχειας, κατά την οποία με τη συνοδεία του γιου του γυρνά από μαγαζί σε μαγαζί παίζοντας τα τραγούδια του και ζητώντας με αξιοπρέπεια ένα μεροκάματο.
Τη δεκαετία του 60 αρχίζει πάλι να δισκογραφεί τραγούδια του με τη βοήθεια και συναδέλφων του όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης που θαύμαζε την τέχνη του.

Ο Μάρκος και η μύησή του στο μπουζούκι:
«…Λίγο πριν πάω στρατιώτης, το 1924 ή αρχή το '25, άκουσα κατά τύχη τον μπάρμπα Νίκο τον Αϊβαλιώτη να παίζει το μπουζούκι, το οποίον τόσο πολύ μου άρεσε, ώστε έκανα όρκο ότι αν δεν μάθω μπουζούκι θα κόψω τα χέρια μου με την τσατίρα που σπάνε τα κόκαλα στο μαγαζί…».

Ο Μάρκος Βαμβακάρης θεωρείται ο πατριάρχης του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού, αφού πήρε το μικρασιάτικο λαϊκό τραγούδι που έφεραν οι πρόσφυγες, το ανέπτυξε, έφτιαξε καινούριους μουσικούς δρόμους και το εγκλιμάτισε στην Ελλάδα, αρχικά στην εργατική τάξη του Πειραιά και αργότερα –με τη βοήθεια και του Μάνου Χατζιδάκι– σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Από το τραγούδι των περιθωριακών αρχικά εργατών του Πειραιά, από το ρεμπέτικο του Μάρκου και της παρέας του, της πρώτης ορχήστρας με μπουζούκια στην Ελλάδα, εξελίχτηκε και γεννήθηκε το ελληνικό λαϊκό τραγούδι..

Από τα πιο γνωστά τραγούδια του Μάρκου Βαμβακάρη.
Αντιλαλούν οι φυλακές
Αγαπώ τα μαύρα μάτια
Θέλω μαστούρης να γίνω
Μαύρα μάτια μαύρα φρύδια
Μια μικροπαντρεμένη
Μπουζούκι μου διπλόχορδο
Νόστιμο τρελό μικρό μου
Ο Μάρκος υπουργός (Όσοι γινούν πρωθυπουργοί)
Όλοι οι ρεμπέτες του ντουνιά
Ρίξε τσιγγάνα τα χαρτιά
Σκύλα μ' έκανες και λιώνω
Στα σίδερα με βάλανε
Τα δυο σου χέρια πήρανε (Βεργούλες)
Τα ματόκλαδά σου λάμπουν
Χρόνια στον Περαία (Χρόνια μες στην Τρούμπα)
Φραγκοσυριανή
Ώρες με θρέφει ο λουλάς

Μάνος Χατζιδάκις, συνθέτης και σκεπτόμενος άνθρωπος (1925-1994)

2008-07-07T02:11:00.000-07:00

Πνευματικό περιβάλλον
Ο Μάνος Χατζιδάκις ήδη από τα νιάτα του, παράλληλα με τις μουσικές σπουδές του, συγχρωτίζεται με τους πνευματικούς ανθρώπους της γενιάς του ’30 (Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Νίκος Γκάτσος) και εμπλέκεται ενεργά στη ζωή του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν γράφοντας μουσικές για έργα του Τέχνης επί σχεδόν δεκαπέντε χρόνια.

Μουσική για κινηματογράφο
Παράλληλα με τη μουσική του για το θέατρο θα συνθέσει επί αρκετά χρόνια και μουσική για τον κινηματογράφο καθαρά για οικονομικούς λόγους. Η μουσική ιδιοφυΐα και το αξεπέραστο ταλέντο του θα του δώσουν το 1960 το Όσκαρ Μουσικής για το τραγούδι του Τα παιδιά του Πειραιά, που συντέθηκε για την ταινία του Ζυλ Ντασέν Ποτέ την Κυριακή, το οποίο έγινε μία από τις μεγαλύτερες μουσικές επιτυχίες του εικοστού αιώνα, τραγουδήθηκε σε δεκάδες γλώσσες, ταυτίστηκε με την Ελλάδα, μέχρι που ο Χατζιδάκις πούλησε τα δικαιώματά του αποκηρύσσοντας τρόπον τινά τη μεγάλη του παγκόσμια απήχηση.

Μουσική για χορόδραμα
Από το 1951 θα συνεργαστεί με τη μεγάλη δασκάλα του χορού Ραλλού Μάνου, η οποία έφερε το σύγχρονο χορό στην Ελλάδα, στην ίδρυση του Ελληνικού Χοροδράματος, για το οποίο θα συνθέσει εξαίσιες μουσικές για τα μπαλέτα του Έξι Λαϊκές Ζωγραφιές, Το Καταραμένο Φίδι κά.

Μουσική για θέατρο
Από την ίδια δεκαετία, του ’50, θα καταπιαστεί και με τη μουσική για το αρχαίο δράμα και θα συνθέσει μουσική για πολλές τραγωδίες και κωμωδίες με κορυφαίες τις μουσικές του συνθέσεις για τη Μήδεια (1956), και τους Όρνιθες (1959).

Χατζιδάκις vs Θεοδωράκης
Τη δεκαετία ο Χατζιδάκις θα μπει σε έναν υπέροχο αγώνα μουσικής άμιλλας με το Μίκη Θεοδωράκη γράφοντας μουσικές κυρίως για θεατρικές παραστάσεις. Από τον αγώνα αυτόν νικητής βγήκε η ελληνική μουσική παραγωγή, γιατί είδε δύο εξαιρετικά ταλαντούχους, αλλά διαφορετικούς μεταξύ τους, συνθέτες να χαράζουν την πορεία της έντεχνης ελληνικής μουσικής. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της εποχής είναι η παράσταση Οδός Ονείρων (1962) σε σκηνοθεσία Αλέξη Σολωμού με πρωταγωνιστή το Δημήτρη Χορν.
Το 1966 η επιτυχία τού Ποτέ την Κυριακή θα τον οδηγήσει στις ΗΠΑ όπου θα γνωρίσει την αμερικάνικη κινηματογραφική σχολή και θα συνθέσει δύο από τους πιο όμορφους μουσικούς κύκλους του, τα Reflections και το Χαμόγελο της Τζοκόντας.
Στα τέλη του 1972 ο Χατζιδάκις ηχογραφεί τον κατά την άποψή μου αξιολογότερο δίσκο νεοελληνικής μουσικής, το Μεγάλο Ερωτικό. Τόσο η προέλευση των στίχων (Ελύτης, Μυρτιώτισσα, Καβάφης, Σαραντάρης, Γκάτσος, Σολωμός, Σαπφώ, Ευριπίδης, Χορτάτζης, Σολομών) όσο και οι μελωδίες του Μάνου και οι ανεπανάληπτες φωνές της Φλέρυς Νταντωνάκη και του Δημήτρη Ψαριανού συνθέτουν ίσως τον ορισμό της ελληνικότητας σε ποίηση και σε μουσική.

Η … ώριμη περίοδος του Χατζιδάκι
Η επιστροφή του στην Αθήνα το 1972 θα αποτελέσει την απαρχή μιας νέας περιόδου της ζωής του, εκείνης του πνευματικού ανθρώπου που αγωνιά να στήσει στα πόδια του το ελληνικό τραγούδι και να παραγάγει νέους τραγουδοποιούς, συνθέτες και ερμηνευτές. Στο μέλλον οι δίσκοι που θα παραγάγει θα είναι κατά κανόνα νέες εκτελέσεις, νέες ενορχηστρώσεις ή παρουσίαση νέων φωνών που εντοπίζει και αναδεικνύει ο Μάνος Χατζιδάκις.

Ο οργανικός διανοούμενος Χατζιδάκις
Με την πτώση της δικτατορίας ο Μάνος Χατζιδάκις αναλαμβάνει το Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ και δείχνει τι είναι το ραδιόφωνο, τι ο ελληνικός πολιτισμός και πώς αυτά τα δύο μπορούν να συνδυαστούν αρμονικά. Το Σχόλιο του Μάνου ήταν καθημερινά μια τομή στα πολιτιστικά, τα πολιτικά ή τα κοινωνικά πράγματα του τόπου.

Το 1979 καθιερώνει σε συνεργασία με το δήμαρχο Ανωγείων τις Μουσικές Γιορτές, στις οποίες αναδεικνύονται η τοπική μουσική, το κρητικό τραγούδι και ο κρητικός χορός. Την επόμενη χρονιά αυτή η προσπάθεια θα διευρυνθεί με το Μουσικό Αύγουστο στο Ηράκλειο, ένα Φεστιβάλ με αντικείμενο την παρουσίαση νέων ρευμάτων στη μουσική, στο χορό, τον κινηματογράφο, τη ζωγραφική και το θέατρο.
Το 1981 και το 1982 διοργανώνει επίσης τους Μουσικούς Αγώνες στην Κέρκυρα, ένα μουσικό διαγωνισμό για νέους Έλληνες τραγουδοποιούς.
Το 1985 εξέδωσε για δύο χρόνια το περιοδικό Το Τέταρτο, το οποίο παρουσιάζει τα καλλιτεχνικά και κοινωνικά δρώμενα καθώς και τις πολιτικές εξελίξεις.
Την ίδια χρονιά ιδρύει την ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρεία Σείριος με σκοπό να προωθήσει νέους τραγουδοποιούς που ανακαλύπτει. Η μεγάλη πλειονότητα των σημερινών τραγουδοποιών που μεσουρανούν είναι παιδιά του Σείριου.
Το 1989 ιδρύει την Ορχήστρα των Χρωμάτων με σκοπό να παρουσιάσει έργα που συνήθως δεν επιλέγονται από τις υπόλοιπες ορχήστρες.

Επιλογή από το έργο του
α) Δισκογραφία
• Ο κύκλος με την κιμωλία (1959)
• Ποτέ την Κυριακή (1960)
• Όρνιθες (1960)
• Για μια μικρή λευκή αχιβάδα (1961)
• Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή Γη (1962)
• Οδός Ονείρων (1962)
• Αμέρικα Αμέρικα (1963)
• Ματωμένος Γάμος/Παραμύθι χωρίς όνομα (1965)
• Το χαμόγελο της Τζοκόντας (1965)
• Μυθολογία (1966)
• Reflections (1970)
• Ο Μεγάλος Ερωτικός (1972)
• Τα πέριξ (1974)
• Ο σκληρός Απρίλης του '45 (1974)
• Τα παράλογα (1976)
• Για την Ελένη (1978)
• Η εποχή της Μελισσάνθης (1980)
• Πορνογραφία (1982)
• Ο Μάνος Χατζιδάκις στη Ρωμαϊκή Αγορά (1986)
• Τα τραγούδια της αμαρτίας (1996)
β) Βιβλία
• Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι για το ρεμπέτικο (1949)
• Τα σχόλια του Τρίτου (1980)

γ) Ένα απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό του σημείωμα:
Και τώρα καταστάλαγμα του βίου μου μέχρι στιγμής είναι :

Α δ ι α φ ο ρ ώ για την δόξα. Με φυλακίζει μες στα πλαίσια που καθορίζει εκείνη κι όχι εγώ.

Π ι σ τ ε ύ ω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει και μας εκφράζει εκ βαθέων, κι όχι σ' αυτό που κολακεύει τις επιπόλαιες και βιαίως αποκτηθείσες συνήθειές μας.

Π ε ρ ι φ ρ ο ν ώ αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα «επώνυμους» πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, την σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία καθώς και την κάθε λογής χυδαιότητα.

Κάρολος Κουν, σκηνοθέτης (1908-1987)

2008-06-14T01:04:00.000-07:00

1. Ο Κάρολος Κουν γεννήθηκε στην Προύσα της Μικράς Ασίας, υπήρξε ίσως ο κορυφαίος σκηνοθέτης του ελληνικού θεάτρου. Φοίτησε στη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.
2. Ίδρυσε μαζί με το Μάριο Πλωρίτη το Θέατρο Τέχνης κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής (1942) μαζί με τη Δραματική Σχολή του θεάτρου του, από την οποία αποφοίτησαν οι μεγαλύτεροι Έλληνες σκηνοθέτες και ηθοποιοί.
3. Σκηνοθέτησε κλασικούς δραματουργούς (Ίψεν, Σω) και εισήγαγε πρώτος στην Ελλάδα το μοντέρνο ρεπερτόριο του παγκόσμιου θεάτρου (Λόρκα, Τέννεση Ουίλιαμς, Μίλερ).
4. Μετά από μια περίοδο διακοπής της λειτουργίας του Θεάτρου Τέχνης (1950-53), περίοδο κατά την οποία συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, σκηνοθετώντας Τσέχοφ (Ο θείος Βάνιας, Οι τρεις αδερφές), Πιραντέλο (Ερρίκος Δ΄), κ.λπ.,
5. ίδρυσε και πάλι το 1954 το Θέατρο Τέχνης και παρουσίασε τα καινούρια ρεύματα του ξένου μεταπολεμικού θεάτρου Μπρεχτ, Ιονέσκο, Μπέκετ, Πίντερ, Ντάριο Φο κ.ά.
6. Παράλληλα παρουσίασε έργα πολλών νέων Ελλήνων προικισμένων συγγραφέων: Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαΐδη, Σκούρτη, Αναγνωστάκη και Ευθυμιάδη (Η αυλή των θαυμάτων, Αγγέλα, Η πόλη, Βαβυλωνία, κ.λπ.).
7. Από το 1957 ανεβάζει αρχαίο δράμα. Το 1959 ανεβάζει τους Όρνιθες του Αριστοφάνη, που θεωρήθηκε από το Υπουργείο Προεδρίας (υπουργός ο Κων. Τσάτσος) παράσταση-σκάνδαλο και απαγορεύτηκε λόγω της πρωτοποριακής της μορφής. Με τους Όρνιθες και άλλες αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες περιόδευσε έπειτα από τα Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, στο "Θέατρο των Εθνών" του Παρισιού, στο Λονδίνο, στη Ζυρίχη, στο Μόναχο, στη Μόσχα, στο Λένινγκραντ, στη Βαρσοβία, στη Βενετία, στο Φεστιβάλ Βιέννης και σε αρκετά άλλα διεθνή φεστιβάλ θεάτρου.

8. Ο Κάρολος Κουν μαζί με τον Αιμίλιο Βεάκη, το Φώτο Πολίτη και το Δημήτρη Ροντήρη έστησαν στα πόδια του και πύργωσαν το νεοελληνικό θέατρο.

Προγραμματική δήλωση

2008-06-14T00:49:00.000-07:00

Απαυδισμένος από την Πέγκυ Ζήνα, τον τάδε Τσαλίκη, τον δείνα Σφακιανάκη και τα συμπαρομαρτούντα που ακούω και εισπράττω καθημερινά στο σχολείο, πριν προλάβω να διακόψω τον ρυπαίνοντα, αποφάσισα να φτιάξω ένα συναξάρι -ναι, για συναξάρι πρόκειται- των αγίων του νεοελληνικού πολιτισμού. Αυτούς τους ανθρώπους τούς θεωρώ πυλώνες του νεότερου ελληνικού πολιτισμού και θα τους αναρτώ σε ειδική θέση που θα φτιάξω σε κάθε σχολική τάξη. Έναν κάθε εβδομάδα. Και με τη διάθεση να δίνω ό,τι υλικό (μουσικό, οπτικό, βιβλία, φωτογραφικό κτλ.) μου ζητήσει κάθε μαθητής.
Η νεοελληνική τηλεχωματερή αποκλείεται να ασχοληθεί με τον ελληνικό πολιτισμό. Ας ασχοληθούμε εμείς.
Εννοείται πως ζητώ τη βοήθεια κάθε συναδέλφου σχετικά με τη συμπλήρωση του υλικού και εννοείται επίσης πως επιτρέπεται, αν δεν επιβάλλεται, και η χρήση των σημειωμάτων αυτών χωρίς καν αναφορά στην πηγή.